Elem Klimov'dan unutulmaz bir başyapıt: Gel ve Gör. İkinci Dünya Savaşı'nın dehşeti, bir çocuğun gözünden, masumiyetin hızla yok oluşunun hikâyesi.
Film, bir insanın izleyip de unutamayacağı türden; zaten unutulması mümkün de değil. Çünkü Idi i Smotri sadece bir film değil, ruhuna kazınmış bir yara gibi. Öyle bir yara ki, ne zaman hatırlasan içinde yankılanan bir çığlık, gözlerinde donup kalmış bir bakış oluyor. İzleyen herkes, kendi sessizliğinde yeniden yanıyor.
Bir çocuğun gözünden bakıyorsun dünyaya. Henüz dün oyun oynayan, gülüşleri toprağa karışan bir çocuğun gözünden. Ve o gözlerin önünde, savaş denilen kara gölge, her şeyi çürütüyor. Savaş sadece toprağı değil; ekmeği, suyu, sevgiyi, masumiyeti de öldürüyor. En çok da çocukluğu öldürüyor.
Film boyunca bir şey fark ediyorsun: Asıl kaybedilen hayatlar değil, asıl kaybolan insanlık. İnsan dediğin, gözünü kırpmadan bir başkasının canını söndürebiliyorsa, orada artık insan kalmamıştır. O yüzden Idi i Smotri izlemek değil; insanlığın tabutuna çivi çakmak gibi. O çiviyi gözlerinle çakıyorsun, kulaklarınla çakıyorsun, kalbinle çakıyorsun.
Sessizlik bile çığlık oluyor filmde. Ormandaki kuşların sesi, köydeki sessizlik, gözlerdeki boşluk… Hepsi bir ağıt gibi. Yönetmen seni öyle bir noktaya getiriyor ki, sen artık izlemiyorsun; sen de oradasın. Çocuğun yanındasın. Onunla birlikte saklanıyorsun, onunla birlikte korkuyorsun, onunla birlikte çocukluğunu kaybediyorsun.
En ağır anlarından biri de şu: Çocuk gözlerinde artık çocukluk kalmıyor. Gözlerinin önünde büyüyor, hayır büyümüyor, yaşlanıyor. Birkaç gün içinde, belki birkaç saatte, on yıllar yaşlanıyor. O masumiyetin yerini bir taş keskinliği alıyor. Yüzündeki çizgiler çocuğa değil, yaşlı bir adama ait gibi duruyor. İşte o an anlıyorsun: savaşın en büyük kurbanı çocuklardır. Çünkü onların içindeki ışığı söndürdüğünde, bütün bir geleceği karartıyorsun.
Film, izleyiciye tek bir şey söylüyor aslında: Gel ve gör. Çünkü görmezsen, bilmezsin. Görmezsen, anlamazsın. Görmezsen, aynı hataları tekrar edersin. Ama gördüğünde, ömrünün sonuna kadar o bakıştan kaçamazsın.
Idi i Smotri öfkeyle yazılmış bir film değil. İntikam çağrısı yapmıyor. Daha acı verici olanı yapıyor: Gerçeği gösteriyor. Ne kadar ağır, ne kadar dayanılmaz olursa olsun, çıplak gerçeği. Ve bu gerçeğin karşısında insan sadece susabiliyor. Çünkü kelimeler yetmiyor.
İzledikten sonra kendi gözlerine bakıyorsun. “Benim gözlerim de böyle boş, böyle yorgun, böyle yaşsız görünebilir miydi?” diye soruyorsun. Savaşın olmadığı bir hayatın ortasında bile, kendi masumiyetinin kırılganlığını fark ediyorsun. Çünkü hiçbirimiz güvende değiliz; insanlığımızı kaybetmeye bir an kadar yakınız.
Film bir yara izi. İzleyene sonsuza kadar taşıtan bir iz. Zamanla unutulmaz, sadece kabuk bağlar ama en ufak dokunuşta yeniden kanar. Ve o kan, sadece acıyı değil, gerçeği hatırlatır: Savaşta kaybedilen her şey, aslında insanlığın kendisidir.
Sanki yönetmen sana fısıldıyor:
“Gel ve gör… çünkü görmezsen, bir daha asla anlayamazsın.”
Film, kalbine kazınan bir yara izi. Kapanmıyor, zamanla sadece kabuk bağlıyor.
YORUMLAR